Mùa đông vùng cao: những khó khăn ít ai thấy của học sinh vùng núi

Với nhiều người, mùa đông vùng cao là sương mù trắng xóa trên đỉnh núi, là những con đèo đẹp như tranh và mùa hoa nở rộ. Nhưng với học sinh vùng núi, đó cũng là mùa khó khăn nhất trong năm. Bài viết này kể lại những điều mà đội ngũ Bếp Lửa Nhỏ – Little Hearth chứng kiến qua nhiều mùa đông đồng hành cùng các em.

Đường đến trường xa và lạnh

Nhiều em nhà cách trường từ 3 đến 10 km. Để kịp giờ vào lớp, các em phải rời nhà khi trời còn tối, có em mới 6, 7 tuổi đã tự đi một mình hoặc dắt theo em nhỏ. Những sáng rét đậm, nhiệt độ có thể xuống dưới 5°C, có nơi xuất hiện sương muối và băng giá.

Không ít em chỉ có một chiếc áo mỏng và đôi dép nhựa. Tay chân nứt nẻ, đỏ tấy vì lạnh. Có em đến lớp với đôi tất ướt vì phải lội suối, ngồi cả buổi sáng trong cái lạnh thấu xương.

Bữa ăn chưa đủ chất

Mùa đông ở nhiều nơi trùng với giai đoạn giáp hạt, khi lương thực dự trữ cạn dần. Bữa ăn ở nhà nhiều khi chỉ có cơm, rau và muối. Thiếu dinh dưỡng khiến các em:

• Dễ ốm vặt, cảm lạnh, viêm họng
• Mệt mỏi, khó tập trung trong giờ học
• Dễ bỏ học buổi chiều
• Chống chọi kém hơn với cái lạnh

Đây là lý do chương trình bếp ăn bán trú đặc biệt quan trọng vào mùa đông.

Học sinh bán trú ngủ lại trường

Các em nhà quá xa thường ở lại trường cả tuần. Phòng ở bán trú nhiều nơi còn đơn sơ: vách gỗ hở, mái tôn, gió lùa qua khe cửa. Có nơi hai, ba em phải đắp chung một chiếc chăn mỏng. Đêm rét đậm, các em nằm co ro, khó ngủ, sáng hôm sau mệt mỏi bước vào giờ học.

Các em còn phải tự giặt quần áo bằng nước lạnh, phơi trong thời tiết ẩm ướt nhiều ngày không khô.

Thầy cô cũng vất vả

Nhiều thầy cô cắm bản xa nhà, sống trong điều kiện thiếu thốn. Vào mùa đông, thầy cô vừa dạy học, vừa lo cho học sinh bán trú ăn ngủ, vừa động viên các em không nghỉ học. Có thầy cô dùng tiền lương của mình mua thêm chăn, mì gói cho học sinh. Những người đứng lớp ở vùng cao là cầu nối quan trọng nhất giữa các tổ chức như Bếp Lửa Nhỏ và các em.

Những thay đổi nhỏ tạo khác biệt lớn

Hỗ trợ	Tác động
Một bộ áo ấm mới	Các em đến lớp đều hơn, ít ốm hơn
Bữa trưa có thịt cá	Các em tỉnh táo, ở lại học buổi chiều
Chăn bông cho học sinh bán trú	Các em ngủ ngon, khỏe mạnh hơn
Ủng cao su, tất len	Chân không bị ướt, lạnh suốt buổi học
Sách truyện trong tủ sách	Có thêm niềm vui trong những ngày mưa rét

Sức khỏe của trẻ em trong mùa rét

Thời tiết lạnh ẩm kéo dài khiến trẻ em vùng cao dễ mắc các bệnh đường hô hấp như cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản. Trạm y tế xã thường ở xa, đường đi khó khăn, nên nhiều em ốm vẫn ở nhà tự khỏi hoặc tiếp tục đến lớp khi chưa hồi phục. Da tay chân nứt nẻ, chảy máu vì lạnh cũng rất phổ biến.

Giữ ấm đầy đủ, ăn uống đủ chất và có chỗ ngủ ấm là những biện pháp phòng bệnh đơn giản nhưng hiệu quả nhất. Đó cũng là trọng tâm của các hoạt động mùa đông mà Bếp Lửa Nhỏ triển khai.

Ảnh hưởng đến việc học

Theo chia sẻ của các thầy cô, những đợt rét đậm thường kéo theo tình trạng học sinh nghỉ học tăng lên, có lớp vắng gần một nửa. Khi nhiệt độ xuống quá thấp, nhà trường có thể cho học sinh nghỉ theo quy định, khiến chương trình học bị gián đoạn. Các em nghỉ nhiều ngày dễ bị hổng kiến thức, nhất là môn tiếng Việt và toán ở bậc tiểu học.

Những lớp học trực tuyến do tình nguyện viên dạy, cùng tủ sách tại các điểm trường, giúp các em có thêm cơ hội ôn tập trong những ngày khó khăn này.

Gia đình vùng cao trong mùa đông

Không chỉ trẻ em, cả gia đình đều vất vả hơn vào mùa đông. Gia súc cần được che chắn, củi cần tích trữ nhiều hơn, công việc đồng áng ít đi nên thu nhập giảm. Nhiều người lớn đi làm thuê xa nhà, để lại con nhỏ cho ông bà chăm sóc. Hiểu hoàn cảnh chung này giúp các hoạt động hỗ trợ trẻ em được thiết kế phù hợp hơn với thực tế từng gia đình.

Cộng đồng có thể làm gì?

• Ủng hộ chiến dịch Mùa đông ấm 2026
• Đỡ đầu bữa ăn bán trú cho một em trong mùa đông
• Quyên góp đồ ấm đúng cách theo hướng dẫn quyên góp
• Tham gia chuyến trao quà, xem cần chuẩn bị gì
• Chia sẻ để nhiều người biết đến những khó khăn này

Một bộ áo ấm, một bữa ăn có thịt hay một chiếc chăn có thể thay đổi cả mùa đông của một em nhỏ. Cùng Bếp Lửa Nhỏ giữ ấm cho các em bằng cách liên hệ ủng hộ.